czwartek, 07 stycznia 2010 19:49
Akcja reprezentuje część kapitału spółki akcyjnej i ma charakter tytułu własności. Dlatego właściciele akcji, czyli akcjonariusze, mają określone prawa i obowiązki.

"Podstawowymi prawami majątkowymi akcjonariusza są:

* prawo własności — akcjonariusz jest współwłaścicielem przedsiębiorstwa , uczestniczy w jego rozwoju lub ponosi konsekwencje upadku,

* prawo do udziału w podziale majątku spółki w przypadku jej likwidacji — w przypadku likwidacji spółki kwota pozostała po pokryciu wszelkich zobowiązań podlega podziałowi proporcjonalnie do wartości nominalnej posiadanych przez akcjonariuszy akcji; jeśli natomiast majątek spółki nie wystarcza na pokrycie zobowiązań, to akcjonariusze nie otrzymują nawet częściowego zwrotu kapitału zakładowego, ale również nie ponoszą także osobistej odpowiedzialności materialnej za kwoty, które nie zostały zwrócone wierzycielom,

* prawo do zakupu akcji nowej emisji (prawo poboru) — jeżeli spółka zdecyduje się podwyższyć kapitał zakładowy przez emisję nowych akcji, dotychczasowi akcjonariusze mają prawo pierwszeństwa w obejmowaniu nowych akcji — czyli właśnie prawo poboru akcji nowej emisji (proporcjonalnie do już posiadanej liczby akcji); w przypadku objęcia takiej emisji przez nowych akcjonariuszy nastąpiłoby tzw. rozwodnienie kapitału czyli procentowe zmniejszenie udziału dotychczasowych akcjonariuszy w stosunku do całkowitej sumy kapitału zakładowego — stąd wykorzystanie prawa poboru umożliwia dotychczasowym akcjonariuszom zachowanie ich udziału (stanu posiadania) w kapitale spółki; prawo poboru może być przedmiotem obrotu giełdowego jako samodzielny papier wartościowy,
* prawo do udziału w zysku spółki (prawo do dywidendy)

Dywidenda to niestały dochód z akcji — część zysku przeznaczona do podziału między akcjonariuszy, wypłacana najczęściej w stosunku rocznym.
Po zapłaceniu podatku, odsetek od zaciągniętych kredytów i innych zobowiązań spółka dysponuje w danym okresie (najczęściej w roku obrotowym) zyskiem netto. Spółka dokonuje podziału zysku netto na zysk zatrzymany oraz zysk do podziału — dywidendę. Podział zysku następuje po zatwierdzeniu przez walne zgromadzenie akcjonariuszy sprawozdania finansowego za rok obrotowy. Decyzję o wielkości dywidendy również podejmuje walne zgromadzenie akcjonariuszy. Wysokość dywidendy przypadającej na jedną akcję zależy od wielkości wypracowanego zysku i od tego, jaką jego część walne zgromadzenie akcjonariuszy przeznaczy na dywidendę.

Co ważne, wypłata dywidendy nie jest wcale czymś oczywistym i powszechnie stosowanym — spółki nie mają obowiązku wypłacania dywidendy. Decyzje dotyczące podziału zysku w spółkach akcyjnych należą do najważniejszych, a zarazem najtrudniejszych decyzji finansowych. Podział zysku na część wypłacaną akcjonariuszom w formie dywidendy oraz na część reinwestowaną, służącą finansowaniu przedsięwzięć rozwojowych, są uzależnione od wielu czynników. Z jednej strony , zatrzymując zysk , spółka musi mieć możliwości jego zainwestowania w efektywne przedsięwzięcia inwestycyjne. Z drugiej jednak strony wysokość dywidendy, która jest bieżącym dochodem akcjonariuszy, jest istotną zachętą do nabywania akcji przez inwestorów i dlatego wiele spółek decyduje się ją wypłacać.

Walne zgromadzenie akcjonariuszy, podejmując decyzje dotyczące wypłaty dywidendy, ustala dwie daty. Pierwszą z nich jest dzień ustalenia prawa do dywidendy tzw. dzień dywidendy. Oznacza to, że dywidenda zostanie wypłacona akcjonariuszom, którzy w tym dniu posiadają akcje spółki. Dniem dywidendy jest dzień podjęcia uchwały przez walne zgromadzenie o podziale zysku lub inny dzień przez nie wyznaczony, nie później jednak niż w ciągu dwóch miesięcy od podjęcia uchwały o podziale zysku. Drugą datą jest dzień wypłaty dywidendy. Jest to dzień, w którym akcjonariusze otrzymają należne im kwoty z tytułu dywidendy.

Prawo do dywidendy jest ostatnim prawem akcjonariusza-posiadacza akcji spółki z grupy praw majątkowych.

Drugą grupą praw akcjonariuszy są prawa korporacyjne.

Do podstawowych praw korporacyjnych należą:

* prawo głosu na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy,

* prawo do kontroli zarządzania spółką,

* prawo wyborcze,

* prawa mniejszości.

Akcjonariusze są właścicielami spółki akcyjnej i to właśnie oni podejmują najważniejsze decyzje w spółce. Podstawowym organem w spółce jest walne zgromadzenie akcjonariuszy. Zwyczajne walne zgromadzenie odbywa się z reguły raz w roku, a z ważnych powodów mogą być zwoływane nadzwyczajne walne zgromadzenia. Zgodnie z kodeksem spółek handlowych zwyczajne walne zgromadzenie akcjonariuszy powinno się odbyć w terminie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego w celu zatwierdzenia sprawozdania finansowego za ubiegły rok, udzielenia absolutorium członkom organów spółki (zarządowi, radzie nadzorczej) oraz podjęcia uchwały o podziale zysku lub o pokryciu straty.

Każdy akcjonariusz ma prawo udziału oraz prawo głosu na walnych zgromadzeniach akcjonariuszy. Na każdą akcję przypada jeden głos, z wyjątkiem akcji uprzywilejowanych co do głosu. Ponadto statut może ograniczyć prawo głosu akcjonariuszy, którzy mają ponad jedną piątą ogółu głosów w spółce. Wpływ na podejmowane decyzje zależy od liczby posiadanych akcji. Decydujący głos mają posiadacze tzw. kontrolnego pakietu akcji (teoretycznie jest to 50% plus jedna akcja). Może się jednak zdarzyć, że duża liczba drobnych akcjonariuszy może przesądzić o podjęciu określonych decyzji na walnym zgromadzeniu.

Akcjonariusze jako właściciele spółki akcyjnej mają prawo do kontroli zarządzania spółką. Bezpośrednio wykonują to prawo przez głosowanie w trakcie walnego zgromadzenia nad udzieleniem absolutorium członkom organów spółki (zarządu i rady nadzorczej). Mogą to czynić także przez wgląd w dokumenty spółki przygotowywane na walne zgromadzenie , przede wszystkim roczne sprawozdanie finansowe z działalności spółki (bilans, rachunek zysków i strat , rachunek przepływów pieniężnych). Akcjonariusze mają ponadto prawo do zadawania na walnym zgromadzeniu pytań członkom zarządu i rady nadzorczej.

Kolejnym prawem akcjonariusza jest bierne i czynne prawo wyborcze. Bierne prawo wyborcze do organów spółki oznacza, że akcjonariusz może zostać wybrany do zarządu lub rady nadzorczej spółki, której akcje posiada. Natomiast czynne prawo wyborcze sprowadza się do głosowania w wyborach członków władz spółki.

Istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania spółek akcyjnych ma zapewnienie właściwego uwzględniania praw mniejszości. Zgodnie z kodeksem spółek handlowych akcjonariusze reprezentujący co najmniej jedną dziesiątą kapitału zakładowego mogą żądać zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia, a także umieszczenia określonych spraw w porządku obrad najbliższego walnego zgromadzenia. Innym przykładem jest prawo do wyboru poszczególnych członków rady nadzorczej przez głosowanie oddzielnymi grupami. Głosowanie takie może się odbyć na wniosek akcjonariuszy reprezentujących co najmniej jedną piątą kapitału zakładowego.''

Źródło:
Jan Czekaj, "Rynki, instrumenty i instytucje finansowe”, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008)