"Poszczególne rodzaje akcji zapewniają swoim posiadaczom różne prawa i uprawnienia.

Po pierwsze, wyróżniamy akcje imienne i akcje na okaziciela.

Akcja imienna to akcja wystawiona na nazwisko właściciela. Jest ono równocześnie wpisane do księgi akcyjnej prowadzonej przez zarząd spółki . Wszystkie akcje są zbywalne, ale w obrocie akcjami imiennymi mogą obowiązywać pewne ograniczenia. Na przykład statut może uzależnić zbycie akcji imiennych od zgody władz spółki (zgody udziela zarząd). Natomiast żadne ograniczenia nie występują w przypadku zbywania akcji na okaziciela. Jednocześnie spółki nie prowadzą rejestru ich właścicieli. Akcją na okaziciela jest każda akcja, która nie zawiera oznaczenia uprawnionego.

Akcje imienne mogą być opłacone w części przed ich objęciem, natomiast akcje na okaziciela nie mogą być wydane przed pełną wpłatą. Jeżeli akcje imienne nie zostały opłacone w całości, to dywidendę spółka wypłaca proporcjonalnie do dokonanej wpłaty.

Zdecydowana większość akcji występujących w obrocie to akcje na okaziciela — przedmiotem obrotu giełdowego w Polsce są tylko tego rodzaju akcje. Ze względu na formę pokrycia równowartości akcji można wyróżnić akcje opłacone gotówką oraz akcje aportowe, czyli wydawane za wkłady rzeczowe (aport jest to wkład rzeczowy do spółki).

Akcje opłacone gotówką mogą być wydane już po częściowej zapłacie za nie. Stąd wyróżnia się akcje opłacone całkowicie i opłacone częściowo. Jest to ważne z punktu widzenia dywidendy, ponieważ dywidenda jest ustalana w stosunku do faktycznie wniesionych wpłat na akcje (opłacone całkowicie). Z kolei akcje aportowe muszą być w pełni pokryte (wniesiony wkład) nie później niż przed upływem roku po zarejestrowaniu spółki. Akcje aportowe muszą być akcjami imiennymi.

---

Wreszcie akcje dzieli się na zwykłe i uprzywilejowane. Posiadaczom akcji uprzywilejowanych przysługują pewne dodatkowe prawa, których nie mają właściciele akcji zwykłych. Rodzaje uprzywilejowania mogą być różne, przy czym muszą być one zapisane w statucie spółki. Istnienie akcji uprzywilejowanych oznacza więc dopuszczoną prawem nierówność uprawnień akcjonariuszy. Akcje uprzywilejowane są zawsze akcjami imiennymi.

Uprzywilejowanie może dotyczyć:

* prawa głosu,

* dywidendy,

* podziału majątku w razie likwidacji spółki.

Uprzywilejowanie co do głosu może przewidywać, że na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy na jedną akcję przypada więcej niż jeden głos , ale — zgodnie z kodeksem spółek handlowych — akcji nie można przyznać więcej niż 2 głosy. Uprzywilejowanie w zakresie prawa głosu nie dotyczy spółki publicznej, czyli spółki, w której co najmniej jedna akcja jest zdematerializowana. Należy jednak zaznaczyć, że w spółkach publicznych, mimo zniesienia przez aktualne przepisy prawne tego rodzaju uprzywilejowania, nadal istnieją akcje uprzywilejowane co do głosu, wyemitowane jeszcze przed wejściem w życie kodeksu spółek handlowych, tj. przed 1 stycznia 2001r. Mogą więc występować akcje, które zostały uprzywilejowane maksymalnie aż do 5 głosów na jedną akcję.

Uprzywilejowanie co do dywidendy może oznaczać prawo do wyższej dywidendy w porównaniu z przysługującą akcjom zwykłym, do otrzymywania dywidendy przed innymi akcjonariuszami (pierwszeństwo wypłaty) oraz uprawniać do dywidendy za lata, w których spółka jej nie wypłacała, czyli do tzw. dywidendy skumulowanej wypłacanej z zysku lat następnych. Zgodnie z kodeksem spółek handlowych dywidenda od akcji uprzywilejowanych nie może więcej niż o połowę przewyższać dywidendy przyznanej posiadaczom akcji zwykłych. W stosunku do akcji uprzywilejowanych co do dywidendy może być wyłączone prawo głosu — są to tzw. akcje nieme. W przypadku akcji niemych rekompensatą za utratę prawa głosu jest brak limitu wypłacanej dywidendy.

Z kolei uprzywilejowanie przy podziale majątku oznacza, że posiadacze tych akcji otrzymują jako pierwsi (przed innymi akcjonariuszami) pieniądze uzyskane z likwidacji spółki. Jeżeli statut spółki przewiduje takie rozwiązanie, to jedna akcja może mieć więcej niż jeden przywilej.

W praktyce przedmiotem obrotu na rynku kapitałowym są przede wszystkim akcje zwykłe; na giełdzie mogą być notowane wyłącznie akcje zwykłe na okaziciela (na GPW w Warszawie nie są notowane żadne akcje uprzywilejowane). Wiąże się to z charakterem obrotu giełdowego, którego przedmiotem są jedynie instrumenty finansowe wystandaryzowane, czyli pozbawione cech indywidualnych. W odniesieniu do akcji zwykłych można ustalić jednolitą cenę, natomiast w przypadku akcji uprzywilejowanych jest to zdecydowanie trudniejsze. Dla poszczególnych inwestorów inną wartość będzie miała na przykład akcja uprzywilejowana pod względem głosów, a inną posiadająca pierwszeństwo w podziale majątku likwidowanej spółki."

Źródło:
Jan Czekaj, "Rynki, instrumenty i instytucje finansowe”, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008)